الف. فیلترینگ مستقیم
کشورهایی که دسترسی شبکه‌های اجتماعی پرطرفداری نظیر فیس‌بوک، یوتیوب و توییتر را برای شهروندان‌شان مسدود کرده‌اند؛ نه کشور هستند که عبارت‌اند از : ایران، چین، ویتنام، پاکستان لبنان، فلسطین، سوریه، کره شمالی و اریتره. این ۹ کشور، کشورهایی هستند که سرویس‌هایی نظیر یوتیوب، فیس‌بوک و توییتر را برای مدتی طولانی فیلتر کرده‌اند. قطع و وصل فیلترینگ این سرویس‌ها در کشورهای دیگر نظیر ترکیه، برمه، افغانستان، تونس، کوبا و… هم در جریان بوده، اما موقت بوده‌اند.
چین در سالر ۲۰۰۹ دسترسی به فیس‌بوک، توییتر و یوتیوب و حتی سرویس های گوگل را مسدود کرد. چین برای سرویس‌های عظیمی نظیر توییتر و فیس‌بوک و یوتیوب معادل‌های بومی راه‌اندازی کرده که با توجه به حضور بیش از ۴۵۰ میلیون کاربر اینترنت در این کشور، طرفداران زیادی هم پیدا کرده‌اند. در سپتامبر ۲۰۱۳ دولت چین تصمیم گرفت تا دست‌کم در منطقه آزاد تجاری شانگهای دسترسی به همه سایت‌های خارجی را باز کند، اما این تصمیم هنوز اجرایی نشده و دسترسی به بسیاری از سایت‌ها همچنان در چین ممنوع است.
پاکستان در سپتامبر ۲۰۱۲ پس از انتشار ویدئویی جنجالی درباره زندگی پیامبر اسلام و خودداری گوگل از حذف آن ویدئو که به زعم مقامات پاکستانی «توهین به مقدسات مسلمانان» محسوب می‌شد، یوتیوب را فیلتر کرد. بر اساس گزارش‌های گوگل، فیلترینگ یوتیوب در پاکستان تا ماه مارس ۲۰۱۴ ادامه داشته‌است.
در میان کشورهایی که از جمله دشمنان اینترنت و شبکه‌های اجتماعی محسوب می‌شوند، وضعیت کره شمالی به مراتب از دیگر کشورهای سانسورشده پیچیده‌تر و بغرنج‌تر است. اینترنت همچنان کالایی ویژه و لوکس در کره شمالی محسوب می‌شود که در دسترس عموم قرار ندارد و از آنجایی که زیرساخت ارتباطات در این کشور در انحصار دولت پیونگ‌یانگ است، شاید بتوان آن را فیلترشده‌ترین کشور جهان دانست. دسترسی به همه شبکه‌ها و سرویس‌های اجتماعی در کره شمالی مسدود و ممنوع است.
فیلترینگ می تواند کمک کند اما باید حد و مرز داشته باشد. در اینجا دو نکته را مطرح می شود. نکته اول اینکه ما باید هرم نیازهای مازلو را بشناسیم. هرگاه به سطوح پایین تر این نیازها پاسخ مناسب داده نشود، رسیدن به طبقه بالاتر از این نیازها معنا ندارد. باید یک لایه دیگر به آن هرم اضافه کنیم و آن نیاز، نیاز ارتباطی است. حدود 400 سال قبل، امپراتور آلمان دستور می دهد 100 نوزاد را در یک بیمارستان، فقط تغذیه کنند و به هیچ وجه با آنها ارتباط برقرار نکنند، تا ببینند چه می شود. بنابراین پرستاران حتی آنها را بغل هم نمی کردند. همه بچه ها بعد از دو ماه می میرند. چون بچه به این ارتباط نیاز دارد.
فیلتر کم و بیش در بیشتر کشورهای دنیا استفاده می شود و ذاتا بد نمی باشد ولی استفاده از ابزار فیلتر برای مقابله با آزادی های اجتماعی کاربردی ندارد.

ب.فیلترینگ غیر مستقیم در کشورهای مثلا دموکرات
کشورهای به اصطلاح دموکراتیک فیلترینگ را از طریق نهادهای غیردولتی بطور نامحسوس اعمال می کنند در زیر به بررسی دو مورد از آن می پردازیم.
“PTC” سانسورچی آمریکا
شورای سانسور ، یک گروه حامی سانسور در ایالات متحده آمریکا است که توسط فعالان محافظه کار کلیسای کاتولیک مسیحی بنیان گذاشته شده است. Brent bozell در سال 1995 این شورا از طریق انتشارات سایت خود شامل بررسی کارکنان، گزارش های تحقیقاتی و خبرنامه های میتنی بر وی سایت، برنامه های تلویزیونی یا سایر محصولات سرگرمی را اعلام میکند تا سودمند یا مضر برای توسعه کودکان باشد و فعالانه تلاش میکند تا اطمینان حاصل کند که تولید کنندگان و تولید کنندگان محتوا مطابق با توصیه عمل میکنند.
فعالیت های شورا شامل:
تلاش برای نگه داری تبلیغ کنندگانی که حامی محتوای برنامه هستند، تشویق توسعه کاری که شورا در نظر می گیرد، فشار بر شبکه های کابلی برای توقف یا محدود کردن محتوای تلویزیونی.
این شورا چندین کمپین رسانه ای با هدف اقدام علیه تولید کنندگان و تبلیغ کنندگان برنامه های تلویزیونی که تشخیص می دهند ناشایست و مضر هستند، راه اندازی کرده است. یکی از کمپین های معمولی این شورا شامل انتشار مطبوعاتی، جلوه دادن و اعلام گسترده برنامه خاص ناشایست است.
در سال 2004 FCC شورای تلویزیون، والدین را به عنوان منبع اصلی بسیاری از شکایات محتوای دریافت شده نشان داد و همین عامل باعث شد تا این شورا را بعنوان ترویج کننده سانسور متهم کنند.
در سال 1989 مرکز تحقیقات رسانه ای ( MRC ) شروع به نظارت بر صنعت سرگرمی برای تعصب لیبرال از طریق بخش سرگرمی ، خبرنامه و… کرد. برنت بعدا احساس کرد که محبوبیت در اکثر برنامه های تلویزیونی در زمان پربیننده رو به کاهش است. شورای اولیا رشته عملیاتی را در سال 1995 پس از جلسات پی در پی با چارلتون هستون و مایکل مدود و دیگر توانمندان در این عرصه در نظر گرفت که امید داشت می تواند با انتشار قوانین مصوب شده میزان بازدید و کیفیت تولیدات را متناسب با محتوای مناسب و غیر ناشایست افزایش دهند.
این شورا توانست در همان سالها با انکه نهادی غیر دولتی بود بودجه ای به خود اختصاص دهد و تا سال 1998 مخاطبی قریب به 120000نفر عضو بگیرد. همچنین این شورا با انتشار روزنامه ، هفته نامه و پایگاه خبری به نقد و مخالفت با نمایش ها و فیلم هایی با محتوای مخالف با مذهب و تخریب خانواده پرداخت.
نتیجه:
نهایتا اینکه فیلترینگ در تمام دنیا با کارکردهای اخلاقی، اقتصادی، سیاسی و امنیتی به روش های مختلف مستقیم و غیر مستقیم انجام می پذیرد اما بعنوان یک تکنیک پدافند رسانه ای با اجرای مستقیم و غلط، نیز با استفاده کاربران ایرانی از فیلتر شکن و پروکسی، در جغرافیای ایران موفق نبوده است.
دکتر حسن ضیائی جباری
دکترای مدیریت رسانه