در فضای اینترنت الگوریتم هایی هستند که اطلاعات را بر اساس نیازها ، سلایق نیز میزان و نوع ارتباط مخاطبانی که در رسانه ها و بستر اینترنت فعال هستند، ارائه می دهند. در واقع این حباب فیلتر اطلاعاتی را برای کاربران و مخاطبان ارائه می دهند که دوست دارند دریافت کنند و اطلاعات خلاف سلیقه کاربران فیلتر می شوند
حباب فیلتر و فیک نیوزها، تسلیحاتی برای جنگ های نرم
نظریه حباب فیلتر سعی دارد تا بستر اجتماعی لازم برای وقوع گستردة پدیدة خبر جعلی را توضیح دهد، حجم اطلاعات در جهان دیجیتالی امروز یک مشکل روبه رشد برای کاربران است. این مهم، نتیجة ویژگی دوسویه گی و تعاملی بودن اینترنت و ورود صدها میلیون کاربر به فضای تولید محتوا در رسانه های اجتماعی است؛ علاوه بر این، بسترهای اطلاعاتی،افزایش زمان استفادة کاربران از فضای برخط، تنظیماتی را تعبیه کرده اند که به احتمال زیاد منجربه تولید اطلاعات، واکنش به محتوا و کلیک کردن روی مطالب می شود. نتیجه آنکه، در این فضای جدید علاوه بر تولید داده های دیجیتال توسط رسانه های رسمی نیز ارگان ها و سازمان ها، کاربران عادی هم به طور لحظه ای، حجم انبوهی از داده ها را ازمتن گرفته تا عکس، صوت و ویدئو در فضای مجازی منتشرو بازنشر می کنند؛ این مسئله اگرچه در ابتدا، برای حضور و فعالیت کاربران جذابیت زیادی داشت، اما پس از مدتی این ” آلودگی اطلاعاتی ” زمینة کاهش جذابیت و کاهش فعالیت کاربر را ایجاد می کرد.
به منظور مدیریت مقادیر فزایندة اطلاعات تولید شده در اینترنت، برای کاربران، واسطه های بزرگ اطلاعاتی مانند فیسبوک و گوگل شروع به معرفی ابزارها، امکانات و ویژگیهای شخصی سازی کردند “الگوریتم هایی ” که اطلاعات را بر اساس نیازهای درک شدة کاربر،از سوی هوش مصنوعی، سلایق و میزان و نوع ارتباط با کسانی که در رسانه های اجتماعی می شناسند، ارائه می دهند. در نتیجة چنین شخصی سازی، نتایج در یک موتور جست وجو یا صفحه های محتوای کاربران در بسترهای برخط، برای هر کاربر متفاوت است و حتی دو نفر با دوستان یکسان در یک شبکة اجتماعی، ممکن است بر اساس تعامل گذشتة خود، شاهد اطلاعات متفاوتی باشند.
این قابلیت ممکن است یک ” تک فرهنگ ” برای هر کاربر ایجاد کند، امری که در تاریخ بشر بی سابقه است. بسترهای رسانه های اجتماعی و موتورهای جست وجو، بر آنچه کاربر روزانه می بیند و نمی بیند تأثیر میگذارد. در واقع امروزه، واسطه های اطلاعاتی در حال تبدیل شدن به دروازه بانان نوظهور جامعة ما هستند؛ نقشی که روزگاری محدود به روزنامه نگاران رسانه های سنتی بود. با این تفاوت که واسطه های اطلاعاتی جدید، متناسب با خصوصیات هر کاربر، اطلاعات منحصربه فردی را به وی عرضه میکند، ولی روزنامه نگاران سنتی بر اساس اهداف و منافع سازمان رسانه ای مربوطه، اقدام به تولید اطلاعات یکسان برای تمام مخاطبان خود می کردند.
با توجه به ظهور الگوریتم های یادشده، برخی از پژوهشگران، برخلاف نظر گروهی که معتقد به افزایش تنوع اطلاعاتی در عصر اینترنت و رسانه های اجتماعی هستند، معتقدند رسانه های مبتنی بر اینترنت منجر به اثری به نام “حباب فیلتر ” شده اند؛ به این معنا که الگوریتم های شخصی سازی در فضای اینترنت باعث می شوند تا کاربران تنها، اطلاعات و محتواهای خاصی را که مورد پسندشان است مشاهده کنند) پاریزر، (2011و در یک فضای اطلاعاتی محدودی محصور شوند، از این رو تنوع اطلاعات قابل مشاهده برای کاربران، محدود می شود )لیز ، (2014پدیده ای که منجر به کاهش و حتی به صفر رسیدن مواجهه کاربران با ایده ها، اندیشه ها و افکار متفاوت و متضاد با آنها شده و کم کم زمینة حصر کاربر را دردنیای خودساخته فراهم می آورد، چیزی که کاربر را از دنیای واقعی و مقتضیات و الزام های آن جدا کرده و در یک دنیای مجازی گرفتار می کند؛ که در آن فقط نظرهای کاربر تأیید می شود، امری که تا به امروز برای بشر سابقه نداشته است. البته عموم کاربران متوجه این موضوع هم نیستند از این رو، اقدامی برای مقابله با حباب های فیلتر و برون رفت از آنها انجام نمی دهند.
از آنجا که خبر جعلی، به لحاظ ساختاری و محتوایی، تصویری غلط و اشتباه از جهان اطراف رابرای کاربران پدید می آورد، اگر این کاربر، منابع رسانه ای خود را خواسته یا ناخواسته شخصی سازی کرده و در حباب فیلتر گیر افتاده باشد، تأثیر عمیقی بر فکر و ذهن و باورهایش در زندگی فردی و اجتماعی ایجاد خواهد شد. در واقع این شخص، در دنیایی از اطلاعات غلط زندانی می شود، بدون آنکه از این موضوع مطلع باشد. پس نظریة حباب فیلتر، به سبب ارتباطی که با شیوة مصرف و دریافت اطلاعات در فضای مجازی و رسانه های اجتماعی دارد، می تواند ما را در دستیابی به راهکارهایی دقیق تر برای مقابله با اخبار جعلی و پدافند غیر عامل در برابر جنگ های نرم علیه کشور یاری کند.
در این جهت و در راستای رهایی مخاطبان از حباب فیلتر و فیلتر داده های مخالف، بجای استفاده از جستجوگر گوگل پیشنهاد می شود کاربران و مخاطبان رسانه از جستجوگر امن DuckDuckGo استفاده نمایند.
بزرگ‌ترین مزیت استفاده ازموتور جستجو داک داک گو حفظ حریم خصوصی آنلاین است. DuckDuckGo از هر نظر حریم خصوصی کاربران خود را حفظ می‌کند. DuckDuckGo هیچ‌گونه نظارتی بر اطلاعات کاربران ندارد و سابقه جستجو را ثبت نمی‌کند. این موتور جستجو در نمایش محتواها هیچ‌گونه تبعیضی قائل نیست. با توجه به اینکه برای نمایش نتایج دچار حباب فیلتر نمی‌شود، نتایج فراگیری را نشان می‌دهد. سرعت نمایش اطلاعات و نتایج جستجو در داک‌داک‌گو بالاتر از سرعت گوگل است.در DDG هیچ هدف‌گذاری تبلیغاتی بر اساس جستجوهای قبلی و اطلاعات شخصی کاربران وجود ندارد. از همین رو کاربران با خیال راحت و به دور از بمباران تبلیغاتی به استفاده از موتور جستجو می‌پردازند. در موتور جستجویی مانند گوگل، بمباران تبلیغاتی کاربر به واسطه ضبط اطلاعات و جستجوهای کاربران تحقق می‌یابد.
یکی دیگر از مزیت‌هایی که استفاده از داک داک گو برای کاربران موتورهای جستجو دارد، این است که این شرکت کاربران را در اکوسیستم خود محبوس نمی‌کند. سوال اینجاست که این مساله به چه معناست؟با گذشت زمان، گوگل رفته رفته بزرگ و بزرگ‌تر شده است و شرکت‌های بیشتری را خریداری کرده و خدمات خود را فراگیر کرده است. شرکت‌هایی که توسط گوگل خریداری شده‌اند به اولویت اول این شرکت در نمایش نتایج تبدیل شده‌اند. این یعنی گوگل ما را در دنیای خود به دام انداخته و با استفاده از گوگل، راهی نداریم جز استفاده از خدمات این شرکت.تلاش داک داک گو برای تسلط بر جهان نیست. داک داک گو اکوسیستمی ندارد که کاربران را در آن به دام بیندازد. هدف DDG تنها سرعت بخشیدن به روند جستجو در استفاده بهتر از اینترنت و موتورهای جستجو است.

عرفان ضیائی جباری
کارشناس ارشد مطالعات فرهنگی رسانه